Gdy mowa o wojennych bunkrach, zwykle padają przykłady z Westerplatte lub Rejonu Umocnionego Hel. Tymczasem niewielu Gdańszczan wie, że liczne bunkry zbudowano także na terenie Stogów

i Przeróbki. Gęste lasy wzdłuż wydmowego brzegu świetnie nadawały się do budowy umocnień obronnych, szczególnie artylerii.

 

 

Bateria Wiejska

Najwcześniejsze, pochodzące z 1911 r., jest prawe boczne stanowisko Baterii Wiejskiej (Rechter Nebenstand Dorfbatterie), której część główna znajdowała się na terenie Brzeźna

a lewe boczne stanowisko w Jelitkowie. Schron ten miał jedną kondygnację, wnęki

w bocznych ścianach do obsługi łączności oraz stanowisko obserwacyjne zabezpieczone przed pociskami stalowym pancerzem. Po zakończeniu I Wojny Światowej i demilitaryzacji, wyposażenie schronu oraz pancerz usunięto. W tym czasie, przy plaży, na wschód od Stogów, postawiono podobne konstrukcyjnie do Baterii Wiejskiej prawe boczne stanowisko Baterii Leśnej (Rechter Nebenstand Forstbatterie).

Bateria Wydmowa

Główne stanowisko tej baterii powstało w 1919 r. na skraju lasu, na północny- zachód od pętli tramwajowej przy plaży. Budowę rozpoczęto kilka miesięcy przed zarządzoną demilitaryzacją w związku z czym nie została ona ukończona. Jednokondygnacyjny schron zbudowany był na planie kwadratu, posiadał jedno duże pomieszczenie i dwa mniejsze oraz wnęki dla obsługi telefonicznej. Po II Wojnie Światowej schron używany był jako punkt gastronomiczny. Nie trwało to długo, po kilku latach został opuszczony i zdewastowany.

Prawe boczne stanowisko tej baterii zbudowane zostało około 20 metrów nad poziomem morza, na Górze Źródlanej (Górki Zachodnie). Był to żelbetowy schron z wejściem od południa i szczeliną obserwacyjną od strony morza. Zachował się w stosunkowo dobrym stanie do dziś. Nazwa Góra Źródlana pochodzi od niemieckiej nazwy Queller Berg.

Lewy schron artyleryjski zbudowany został również w 1919 roku równolegle do brzegu zatoki. Ma kształt prostokąta, jego dłuższy bok liczy 20 metrów. Przeznaczono go do przechowywania amunicji, Jego budowa także nie została ukończona z powodu demilitaryzacji.

Stanowisko dowódcy Baterii Wydmowej wzniesiono w 1919 roku między lewym a prawym schronem amunicyjnym. Posiadało jedno pomieszczenie, solidny żelbetowy strop i szczelinę obserwacyjną od strony morza.

Żelbetowy schron znajdował się także przy ujściu Wisły Śmiałej. Zbudowany został

w pierwszej połowie XX wieku. Nie dotrwał jednak do dziś na wskutek wewnętrznego wybuchu, który rozsadził ściany i strop o grubości około metra.

3. Bateria Artylerii

Usytuowana pomiędzy polami irygacyjnymi a brzegiem morza na terenie Przeróbki 3. bateria artylerii pochodzi z końca XIX wieku. Zbudowano ją równolegle do brzegu zatoki, chroniąc od północy betonowymi przedpiersiami. Przeznaczono ją dla dział o kalibrze 150 mm. Bateria straciła znaczenie militarne około 1910 roku, gdy niedaleko wybudowano Baterię Zatokową.

Bateria Zatokowa (Buchtbatterie)

Zbudowano ją w latach 1909-1910 pomiędzy polami irygacyjnymi na obszarze dzisiejszej Przeróbki. Były w niej stanowiska dla czterech dział kalibru 150 mm.

Bateria Leśna (Forstbatterie)

Zbudowana około 1910 roku w niedalekiej odległości od pól irygacyjnych. Posiadała główne stanowisko, prawe boczne stanowisko obserwacyjne oraz krąg kierunkowy. Podobną baterię budowano też wówczas w Brzeźnie.
Bateria mieściła pięć żelbetowych schronów i cztery haubice kalibru 280 mm. W każdym schronie były trzy lub cztery pomieszczenia na amunicję i dla załogi. Po demilitaryzacji bateria straciła wagę militarną a w połowie XX wieku wykorzystywano ją do przechowywania amunicji dla 25. Baterii Artylerii Stałej.
Główne stanowisko Baterii Leśnej jest aktualnie prawie w całości zarośnięte i zasypane piaskiem wydmowym.

Bateria Artylerii Stałej

Na początku lat pięćdziesiątych XX wieku, kilometr na zachód od ujścia Wisły Śmiałej zbudowano prawy, wzmocniony punkt obserwacyjny Zespołu 25. Baterii Artylerii Stałej.

W jego skład wchodził schron i 15 – metrowa wieża obserwacyjna.

 

oprac. A.K.