Historia Stogów zaczyna się  w średniowieczu; najczęściej w przewodnikach turystycznych czytamy, iż nazwa wzięła się od stogów siana, po które wyprawili się rycerze Jagiełły po bitwie pod Grunwaldem. Tymczasem pierwsze wzmianki o Stogach, a właściwie o terenach, na których powstała później wieś, datują się już na drugą połowę XIII wieku, kiedy to książę gdański Mściwój II nadał klasztorowi oliwskiemu łąki, położone na naszym terenie.

W dokumentach krzyżackich z 1379 roku pojawia się nazwa Stogi (niem. Heubude) – istniała tu budka koniuszego krzyżackiego dozorującego łąki i wypas koni. Możliwe, że populację wsi stanowili ludzie przesiedleni przez Krzyżaków ze wsi Przemysław (niem. Preslaw-Breslaw). Miejscowy karczmarz posiadał kawałek pola, mógł korzystać

z drzewa w lesie, łowić ryby. W zamian za to miał obowiązek pełnić wartę nad brzegiem morza, musiał również składać roczny czynsz do zamku gdańskiego: 1 grzywnę srebra i 40 kur. Około 1400 roku źródła podają nazwy okolicznych miejscowości: Górki, Sobieszewo (niem. Bonsack), Krakowiec (Crakau).

W okresie największej świetności Gdańska, w XVI i XVII wieku Stogi stały się kurortem dla patrycjuszy posiadających tu letnie dacze, w lesie często odbywały się polowania –

w jednym z nich uczestniczył znany nam z Trylogii król Jan Kazimierz. W tragicznym dla Polaków XVIII stuleciu przez Stogi podążał na emigrację nieszczęśliwy i pechowy król Stanisław Leszczyński, który przegrał z Sasami walkę o koronę polską. W pobliskiej Gęsiej Karczmie na Przeróbce (której nazwa wzięła się od przesypywania, czyli „przerabiana” zboża) spotkali się król August II z carem Piotrem I, zakrapiając często mocnymi trunkami żywe dyskusje polityczne (w „pojedynku” na mocną głowę wygrał Rosjanin). Po II rozbiorze Polski (1793) Gdańsk i okolice dostały się pod panowanie pruskie. W tym czasie skandynawski botanik i przyrodnik E. Bjorg rozpoczął żmudną pracę ochrony wybrzeża przed niszczącym działaniem morza. Usypał wydmy sadząc roślinność ochronną, odnowił zniszczony przez wojny las, na terenie dzisiejszego „Pasanilu” założył ogród botaniczny

z egzotyczną atrakcją turystyczną, jaką była chatka Eskimosów z Grenlandii. Okres napoleoński w Gdańsku (1807-1815) upamiętnił się zarówno walką żołnierzy polskich

i francuskich z pruskimi i rosyjskimi w naszym lesie, jak również zapoczątkowaną przez Francuzów w Wolnym Mieście modą na plażowanie. Rok 1813, rok klęski Cesarza przyniósł nieszczęście dla Stogów – w trakcie działań wojennych wieś została spalona. Drugi, wielki  kataklizm nastąpił wiosną 1829 roku, kiedy Gdańsk nawiedziła wielka powódź (fontanna Neptuna tonęła w metrowej fali wody, Stogi znalazły się pod powierzchnią Wisły, która nie mogąc znaleźć sobie ujścia, przebiła się przez środek wsi Górki, dzieląc ją na dwie osady). W bardziej spokojnych czasach morską atrakcją Stogów były wieloryby, które pływały blisko brzegu.
Geograficznie Stogi należą do Mierzei Zewnętrznej (Przedniej), dopiero przebicie się Wisły Śmiałej i przekopanie Martwej Wisły (1895) uczyniło z Przeróbki i Stogów wyspę, choć należy dodać, że używanie tej nowej nazwy nie jest geograficznie poprawne.
W 1843 r. Stogi liczyły 87 mieszkańców w 21 domach, zajmujących się głównie rybołówstwem i rolnictwem. W latach 70. XIX w. władze niemieckie dokonały irygacji pól, zamieniając 400 ha nieużytków na grunty rolne. W 1911 roku wybudowano szkołę (dziś SP 11) a w 1914 r. przyłączono Stogi do Gdańska. Na przełomie wieków Stogi stały się letniskiem, dokąd corocznie przyjeżdżało 50 tys. turystów wypoczywających na plaży…

z molem, w miejscowych domach kuracyjnych, w restauracjach. Niektórzy plażowicze widzieli nawet na horyzoncie fatamorganę, a w lesie prawdziwe sarny i dziki. Najwięcej gości przybywało do „kurhausu” nad Pustym Stawem, gdzie można było wysłuchać koncertów, popływać żaglówką lub łódką, potańczyć na drewnianej platformie usytuowanej … na środku jeziora. Spod Zielonej Bramy w Gdańsku, gdzie do dziś cumuje „biała flota” pływały statki na Stogi (przystań znajdowała się przy ul. Tamka). Od końca lat 20. kursował tramwaj, „czwórka”, pomalowana w biało-zielone pasy. Latem tłok w niej był tak wielki,

że aby dostać się na plażę, trzeba było zrobić rundę na całej trasie. II wojna nie ominęła też Stogów.

Tu w 1939 r. niemiecka bateria ostrzeliwała Westerplatte, tu również pożoga wojenna zniszczyła w marcu 1945 r. przeszło 80% zabudowy mieszkalnej. Dziś pozostały nieliczne domy przy ul. Falk Polonusa pamiętające czasy Wolnego Miasta, domy z lat 30. przy Jodłowej, rozsiane po dzielnicy drewniane domki z początku XX w., zabytkowa plebania

z końca w. XIX, gdy zakładano parafię protestancką W czasie wojny zniszczeniu uległ kościół (na jego fundamentach mieści się dziś przedszkole Pasanilu), a po wojnie cmentarz przy ul. Kruczej (z polsko brzmiącymi nazwiskami zmarłych!). Za zabytki uznano budynki podmiejskie

z ulicy Sówki, pozostałości po zespole dworsko-folwarcznym przy ul. Tamka, starą karczmę przy ul. Siennej. Współczesność zaczęła się praktycznie w latach 60., gdy starą zabudowę zaczęły przesłaniać bloki i wieżowce. I wtedy historia nie ominęła dzielnicy: w grudniu 1970 r. stoczniowcy maszerowali ulicą Stryjewskiego wznosząc okrzyki, tu konspirowali działacze Wolnych Związków Zawodowych, stąd wreszcie wyruszył na strajk w sierpniu 1980 r. mieszkaniec bloku przy ul. Wrzosy, Lech Wałęsa. Do historii przeszły też lwy z piasku, które całkiem niedawno rozsławiły plażę na Stogach na cały kraj. (W rankingu „Polityki” sprzed dwóch lat na sto miejsc nasza plaża zajęła 17. miejsce w Polsce).  

Dariusz Ostapowicz