Początki działalności przedsiębiorstwa przypadają na okres międzywojenny, dokładniej rok 1922. Wtedy to powstała fabryka wyrobów pasmanteryjnych Amsela (Anslera) w wybudowanym w 1895 r. budynku, zajmowanym pierwotnie przez restaurację i hotel kąpieliskowy.  Pierwszy właściciel bardzo szybko zbankrutował, a jego miejsce zajęła spółka akcyjna Richard Nagiel- Beep. Około 1933 roku Nagiel rozbudował fabrykę o nowy budynek tkalni oraz budynek biurowy. Fabryka zwiększyła zatrudnienie ze 120 do 400 robotników. Właściciel chciał też dobudować kolejne budynki, jednak przeszkodą w rozbudowie była niemożność rozszerzenia terenów.
Produkowano wówczas głównie taśmy dekoracyjne, frędzle, pasy higieniczne, szelki, sznury dekoracyjne oraz taśmy nośne. Wyroby eksportowano do Szwecji, Danii, Niemiec, Francji i Ameryki Południowej. Obok fabryki na Stogach istniała równolegle Fabryka Pasmanterii na Orunii, prowadzona od 1937 r. przez kupca Johana Liedla.

1945-1949

Druga Wojna Światowa a zwłaszcza jej ostatnie walki nie oszczędziły fabryki. Przez niewypał bomby lotniczej zniszczony został poważnie dach hali tkalni. Pociski artyleryjskie zniszczyły również jej południową ścianę i znacznie uszkodziły budynek plecionkarni. Maszyny plecionkarskie i tkackie uległy całkowitemu zniszczeniu.

W tym stanie zastał fabrykę w lipcu 1945 roku pełnomocnik Ministra Przemysłu i Handlu do spraw przejęcia przemysłu poniemieckiego ob. E. Juhasz. Ten jednak po dokładnym obejrzeniu fabryki i zagrożonych wybuchem niewypałów, zrezygnował z proponowanej mu funkcji.
1 września 1945 r. fabrykę przejął w imieniu Zjednoczenia Przemysłu Pasmanteryjnego ob. J. Pawłowski. Wkrótce też fabrykę upaństwowiono na mocy Ustawy z dn. 3 stycznia 1946.

Fabryka nosiła najpierw nazwę: „Fabryka Tasiem Gumowych „Para” w Siennej Hucie” (Gdańsk- Sianki), potem „Fabryka Wstążek i Tasiem nr 9” pod zarządem państwowym.

Po likwidacji Zjednoczenia Przemysłu Pasmanteryjnego fabrykę połączono prawnie

w przedsiębiorstwo podporządkowane bezpośrednio Dyrekcji Przemysłu Jedwabniczo – Galanteryjnego w Łodzi pod nazwą „Państwowe Fabryki Przemysłu Pasmanteryjnego – Gdańsk”

W 1947 roku fabrykę połączono z istniejącą jeszcze przed wojną „Fabryką Wstążek

i Tasiem” na Orunii tworząc  jedno przedsiębiorstwo. W 1948 r. przewieziono z Orunii maszyny na Stogi a opustoszałe magazyny i biura przerobiono na mieszkania dla pracowników fabryki.

 

1950- 1955

Początek lat 50 – tych upłynął pod znakiem rozbudowy zakładu. Rozpoczęto budowę biurowca oraz żłobka zakładowego, który pod koniec 1953 roku został oddany do użytku. Było w nim 50 miejsc.
W 1954 roku, stan zatrudnienia zakładu wzrósł do 352 pracowników, z czego kobiety stanowiły około 50 %. Wtedy też rozpoczęto budowę warsztatów mechanicznych oraz remont poddasza nad plecionkarnią. „Dbając o warunki socjalno- bytowe załogi” powzięto decyzję   o przerobieniu „szopy” na świetlicę. Odbywały się na niej zebrania i akademie.

Oczywiście lata te obfitują (jak i wiele kolejnych) w znaczne wyniki produkcyjne przekraczające plany.

1956-1959

W 1956 r. ukończono budowę i oddano do użytku budynek mieszkalny dla kadry technicznej. Trzyizbowe mieszkania na Stogach otrzymało 18 rodzin, których członkowie zatrudnieni byli w zakładzie.
W tym roku wybrano też Tymczasową Radę Robotniczą po VIII Plenum KC PZPR. Aby informować pracowników o takich wydarzeniach powołano Kolegium Redakcyjne, które dwa razy w miesiącu wydawało Biuletyn Informacyjny pt. Odnowa.
W 1957 r. zmniejszono ilość zatrudnionych pracowników umysłowych, niektóre stanowiska zlikwidowane, powołano inne, wszystko w celu usprawnienia administracji.

Pielęgnując życie kulturalne pracowników odbudowano za 600 tys. zł. stary barak przeznaczając go na kino związkowe „Włókniarz”.

 

1960-64

W roku 1961 Zakłady Pasanil wchodzą na rynki zagraniczne. Artykuły wysyłane są do 13- tu krajów kapitalistycznych: Anglii, Szwecji, Danii, Tunisu, Sudanu, Cypru, Libanu, Libii, Nigerii, Jordanii.
W 1964 r. zostaje oddana do użytku nowa portiernia przy bramie za 105 tys. zł. W tym samym roku zostaje wybudowana nowoczesna kotłownia, bowiem stara, która istniała od czasów wojny nie wystarczała już do potrzeb produkcji. Zakład otrzymał też nowe maszyny plecionkarskie z Bazy Remontowej w Łodzi.

1965-69

W 1965 r. zmieniono dyrektora zakładu, którym od 1 września stał się Hubert Węgrzynowski. W listopadzie uroczyście obchodzono 20-lecie istnienia „Pasanilu” w związku z czym nie zabrakło odświętnej akademii.
 
4 kwietnia 1969 r. rozpoczęto realizację zadania „rozbudowy i modernizacji zakładu”. Plan inwestycyjny na ten rok przewidywał nakłady w wysokości 15.858 zł.
 
1970-71

Zgodnie z decyzją Prezesa Rady Ministrów Stanisława Kociołka wznowiono zadanie „rozbudowy i modernizację zakładu”. W roku 1971 wy konanie zadań inwestycyjnych przebiegało zgodnie z planem. Wartość ogólna wykonywanych nakładów wynosiła 11.112 tys. zł. Procentowe wykonanie za 10  miesięcy rocznych planów kształtowało się następująco:
inwestycje przedsiębiorstw- 89%
inwestycje branżowe- 87%

1972-75

Podjęto kolejne zadanie inwestycyjne, tym razem była to „budowa oczyszczalni ścieków”.
W kwietniu 1972 r. zmieniono nazwę zakładu z „Gdańskich Zakładów Przemysłu Pasmanteryjnego” na „Zakłady Przemysłu Pasmanteryjnego Pasanil”.

W uznaniu zasług wniesionego wkładu przez załogę tego zakładu do gospodarki  narodowej, otrzymano Dyplom Uznania nadany przez KC PZPR i Radę Ministrów.

W ramach projektu modernizacyjnego wyrzucone zostały stare krosna, na ich miejsce pojawiły się nowoczesne maszyny angielskie „Bonas”. W plecionkarni ustawiono nowe maszyny angielskie i hiszpańskie do produkcji koszulek izolacyjnych.

Dzięki utworzonemu działowi farbiarni i laboratorium, przybyła w fabryce nowa dziedzina – barwienie. Do tej pory „Pasanil” korzystał z usług farbiarni innych zakładów.

Na początku roku 1975, zakład otrzymał List Pochwalny od Sekretarza KC PZPR Edwarda Gierka za wyniki osiągnięte w latach 1973- 1974.
W odpowiedzi na ten list załoga zobowiązała się wykonać dodatkową produkcję wartości 5 850 tys. zł.
 

1976-1978

Od stycznia 1976 r. Zakład przejął sklep branżowy przy ul. Rajskiej. Nastąpiły także zmiany organizacyjne mające tradycyjnie na celu usprawnić pracę całego zespołu. Zmieniono nazewnictwo działu Gospodarki Pozaoperacyjnej i Administracji na dział Administracyjno- Gospodarczy oraz rozbito dział Ekonomiki i Planowania.
W roku 1977 obchodzono jubileusz XXX- lecia istnienia. W związku z tym dyrekcja zadbała

o „estetyzację” zakładu. Grupa plastyków pracowała nad upiększeniem hal produkcyjnych

i sal śniadaniowych. Ponoć przybrały one „bajeczny” wygląd.
Obchody przypadły na dzień 26 października. Z tej okazji „Pasanil” odwiedzili przedstawiciele komitetu wojewódzkiego PZPR , bratnich zakładów i instytucji. Pracownikom przyznano odznaczenia państwowe i regionalne.
W 1978 r. mimo spadku zatrudnienia zanotowano wzrost produkcji. Było to oczywiście wynikiem rzetelnej pracy załogi oraz ciągłego ulepszania produkcji pracy. Przedsiębiorstwo zajęło II miejsce w konkursie na „Zakład, który osiągnął najlepsze wyniki w poprawie warunków pracy”.

1979

W tym roku cała Polska obchodziła XXXV- lecie Polskiej Rzeczpospolitej Ludowej. Z tej okazji załoga „Pasaniu” postanowiła wykonać ponad planowaną sprzedaż oraz uczestniczyć  w czynach społecznych na rzecz dzielnicy Stogi. Wybudowano parking i zagospodarowano trójkąt przyległy do przedszkola od ulicy Nowotnej.
W tym roku rozszerzono także rynki zbytu o trzech dalszych odbiorców: ZSRR, RFN

i Kamerun.
W dniach 14-15.05 oraz 17.08.1979 na terenie zakładu przebywała delegacja resortu przemysłu lekkiego ZSRR pod przewodnictwem Tow. Wiceministra W.S. Anikina.

1980-1990

Około 1980 roku „Pasanil” zatrudniał 470 osób, głównie kobiet. Prasa w tym czasie donosiła jeszcze, że zapotrzebowanie na produkty znacznie przewyższa możliwości produkcyjne.

Rok 1981 był pamiętnym czasem protestów robotniczych. „Napięcia surowcowo – materiałowe”, groźba braku węgla spowodowały, że Zjednoczenie Przemysłu Jedwabniczo- Dekoracyjnego powołało stałego przedstawiciela w Katowicach, który walczył o zaopatrzenie w węgiel dla zakładów tej gałęzi przemysłu.
Kulminacja strajków na wybrzeżu przypadła na sierpień i skończyła się podpisaniem porozumień w Gdańsku i Szczecinie. Strajk w „Pasanilu” polegający na zaprzestaniu pracy rozpoczął się 17 sierpnia i skończył wraz z podpisaniem porozumień. Narady i posiedzenia komitetu strajkowego odbywały się w stołówce zakładowej.
W roku 1980 rozpoczęła swą działalność zakładowa organizacja „Solidarność”.
Pierwszym przewodniczącym związku był Zbigniew Landowski. 
Oprócz NSZZ „Solidarność” w przedsiębiorstwie funkcjonował od 1983 roku drugi związek zawodowy Z.P.P. Pasanil

We wrześniu 1981 r. zgodnie z nową ustawą o samorządzie załogi w demokratycznych wyborach wyłoniona została pierwsza rada pracownicza licząca 14 osób
Jej przewodniczącym został wybrany Wiesław Rzepka.
W grudniu władze wprowadziły stan wojenny. Zawieszeniu uległa działalność związków zawodowych i organów samorządu załogi. Wznowienie działalności nastąpiło w listopadzie 1982 r.
Rada pracownicza posiadała funkcje: stanowiącą, opiniującą, inicjatywną i kontrolną.
Do jednej z najważniejszych decyzji Rady należało poparcie dla procesu prywatyzacji przedsiębiorstwa „Pasanil”.

W 1990 r. zakład produkował niespełna 70 mln metrów wyrobów czyli 53% tego,
co w 1980 r. Przedsiębiorstwo zaczęło powoli odczuwać skutki transformacji gospodarki. Przebudowie uległa struktura rynku, masowo upadać zaczęły firmy państwowe, w pierwszej kolejności handlowe, potem przemysłowe. Pojawiło się bezrobocie strukturalne a groźba utraty pracy zaczęła dotykać również pracowników „Pasanilu”.

1990-1999
 
W drugiej połowie lat dziewięćdziesiątych zrealizowano modernizację kotłowni zakładowej. Zmieniono sposób opalania z węglowego na bardziej przyjazny środowisku- gazowy. Pozwoliło to zmniejszyć poziom zanieczyszczania powietrza. Inwestycję ukończono

w kwietniu 1998 roku, kosztowała 0,5 mln. złotych.

Transformacja gospodarcza wymusiła na „Pasanilu” zastosowanie nowych metod, które niepotrzebne były w epoce gospodarki nakazowo – rozdzielczej. Zaczęto stosować różnorodne formy promocji. Wydawano ulotki reklamowe i broszury informacyjne
a produkty firmy wystawiane były na ogólnopolskich i międzynarodowych targach.

Jedyny będący własnością „Pasanilu” budynek mieszkalny został w roku 1996 przekazany nieodpłatnie Gminie Gdańsk a budynek przedszkola wraz z prawem wieczystego użytkowania został sprzedany gminie w 1998 r.
 

oprac.A.K.

źródło: Kronika Zakładów Przemysłu Pasmanteryjnego Gdańsk- Stogi udostępniona dzięki uprzejmości dyrektora Pasanilu pana Wiesława Rzepki.

 

Zapraszamy do galerii artykułu